Cukrzyca
Życie z cukrzycą może wyglądać inaczej.
Dziś masz więcej możliwości.

Na tym portalu poznasz
odpowiedzi na najważniejsze pytania
dotyczące objawów, rozpoznawania
oraz dostępnych terapii
w cukrzycy typu 2.

Ambasadorzy Kampanii

Ambasadorzy Kampanii

Informują o nowoczesnych terapiach, które pozwalają usuwać nadmiar cukru z organizmu. Zachęcają osoby z cukrzycą typu 2 i ich bliskich do zaangażowania się w leczenie.

Cezary Żak

Pokazuje, że pomimo choroby można zachować niezależność i realizować swoje marzenia.

Cezary Żak

Katarzyna Glinka

Katarzyna Glinka

Zwraca uwagę na ryzyko ciężkich powikłań wynikających z niewłaściwie kontrolowanej cukrzycy.

Katarzyna Skrzynecka

Mówi o tym, że mimo choroby można zachować samodzielność.

Katarzyna Skrzynecka

Rozpoznanie cukrzycy
Jak przygotować się 
do wizyty u diabetologa
A A A

Na wizytę zabierz ze sobą:

Wizyta u diabetologa

Skierowanie

od lekarza Podstawowej Opieki Zdrowotnej (POZ)

Wyniki badań wykonanych w laboratorium:

wynik pomiaru stężenia glukozy lub hemoglobiny glikowanej (HbA1c) lub wynik krzywej cukrowej (test z 75 gramami glukozy).

Wszelkie inne badania,

które pacjent posiada nawet, jeśli wydają się nieistotne oraz wypisy szpitalne czy inną dokumentację informującą o innych schorzeniach i stosowanych lekach (lub przynajmniej opakowania po przyjmowanych lekach).

Dlaczego diabetolog będzie potrzebował powyżej wymienionych informacji?

Dla diabetologa wymienione informacje są ważne dlatego, że w organizmie człowieka wszystkie schorzenia są powiązane ze sobą i rozpoczynając leczenie cukrzycy, lekarz musi wiedzieć jakie są wyniki badań laboratoryjnych, na jakie jeszcze choroby cierpi pacjent i jakie leki stosuje.

Jak będzie przebiegała
pierwsza wizyta u diabetologa
A A A

Lekarz może zadać następujące pytania:

Na podstawie jakich badań rozpoznano lub wysunięto podejrzenie cukrzycy i kiedy to miało miejsce oraz w jakich okolicznościach? (w szpitalu, podczas badań okresowych w pracy czy też w związku z wystąpieniem objawów cukrzycy)

Wtedy należy przedstawić wynik badania stężenia glukozy we krwi na czczo lub wynik krzywej cukrowej. Zdarza się, że badanie oceniające stężenie cukru we krwi wykonane było przy użyciu glukometru - wówczas najczęściej lekarz zaleci powtórzenie badań w laboratorium, gdyż wynik pomiaru cukru dokonany na glukometrze nie może służyć do postawienia diagnozy o rozpoznaniu cukrzycy ze względu na małą dokładność takiego badania.

Czy występują objawy cukrzycy, które niepokoją pacjenta

np. wzmożone pragnienie, częste oddawanie moczu, chudnięcie, osłabienie, senność?

Objawy cukrzycy

Czy stosowane są już jakieś leki przeciwcukrzycowe a jeśli tak to jakie, w jakich dawkach i o jakich porach dnia?

(najlepiej zanotować je w domu lub przynieść opakowania leków)

Czy pacjent choruje na jakieś choroby przewlekłe?

(np. nadciśnienie tętnicze, chorobę serca, chorobę oskrzeli lub płuc, chorobę jelit, choroby tarczycy, zaburzenia lipidowe, chorobę psychiczną)

Jakie leki chory przyjmuje przewlekle?

(dobrze jest mieć ze sobą listę i dawki tych leków lub ich opakowania)

Od kiedy stosowane jest aktualne leczenie? Czy wcześniej pacjent przyjmował inne leki, które odstawiono ze względu na nieskuteczność, objawy niepożądane lub przeciwskazania?

Czy w rodzinie ktoś choruje lub chorował na cukrzycę?

W przypadku kobiet: czy w ciąży chorowały na cukrzycę ciążową ?

Czy chory pali (papierosy, fajkę lub cygaro) i spożywa alkohol (w jakich ilościach dziennie/tygodniowo)?

Lekarz zaleci choremu samokontrolę glikemii, która najczęściej obejmuje pomiary stężenia cukru na czczo i 2 godziny po głównych posiłkach a w przypadku osób stosujących insulinę także przed posiłkami.

Mierzenie poziomu cukru

Ważne informacje dotyczące pomiaru cukru we krwi przy użyciu glukometru:

  • Przed pomiarem cukru należy umyć ręce wodą z mydłem, nie dezynfekować, dobrze je osuszyć i dopiero po tym dokonać pomiaru cukru. Należy pamiętać, że jeśli nie umyje się rąk przed pomiarem to wynik może być zafałszowany (najczęściej zawyżony)
  • Lancety do nakłuwania palców są do osobistego użytku i jednorazowe (nie należy nimi wykonywać nakłuć u rodziny i znajomych)
  • Oprócz wymienionych pór pomiaru cukru pacjent powinien zmierzyć go w każdej sytuacji złego samopoczucia w celu ustalenia czy jego przyczyną lub nie jest zbyt niski lub zbyt wysoki poziom cukru

Posiadanie pomiarów cukru ułatwi lekarzowi dobór odpowiednich leków.

Jeśli pacjent nie ma glukometru to może nabyć go w aptece. Diabetolog zaleci też częstotliwość pomiaru cukru na glukometrze, która jest uzależniona głównie od sposobu leczenia i stopnia wyrównania cukrzycy, czyli tego jak wysoki jest cukier we krwi.

Polskie Towarzystwo Diabetologiczne zaleca następujące schematy samokontroli w zależności od sposobu leczenia.

Sposób leczenia cukrzycy
 

Częstość pomiarów glikemii przy prowadzeniu samokontroli

Wielokrotnie (tj. co najmniej 3x dziennie) wstrzyknięcia insuliny
Intensywna funkcjonalna insulinoterapia, niezależnie od typu cukrzycy

Wielokrotnie (tj. co najmniej 4x dziennie) pomiary w ciągu doby według ustalonych zasad leczenia oraz potrzeb pacjenta

Chorzy leczeni wyłącznie dietą

Raz w miesiącu skrócony profil glikamii (na czczo i 2 godz. po głównych posiłkach) oraz raz w tygodniu o różnych porach dnia

Chorzy stosujący doustne leki przeciwcukrzycowe i/lub analogi GLP

Raz w tygodniu skrócony profil glikemii (na czczo i po głównych posiłkach), codziennie 1 badanie o różnych porach dnia

Chorzy na cukrzycę typu 2 leczeni stałymi dawkami insuliny

Codziennie 1-2 pomiary glikemii, dodatkowo raz w tygodniu skrócony profil glikemii (na czczo i po głównych posiłkach) oraz raz w miesiącu dobowy profil glikemii

Wszyscy chorzy

Pomiary doraźne w sytuacji wystąpienia złego samopoczucia, nagłego pogorszenia stanu zdrowia itp.

Badania
w czasie wizyty
A A A

W czasie wizyty lekarz najpewniej dokona pomiaru ciśnienia tętniczego i akcji serca, masy ciała i wzrostu w celu wyliczenia „wskaźnika masy ciała” (BMI). Może także przeprowadzić orientacyjne badanie neurologiczne stóp, gdyż stopa cukrzycowa to jedno z ciężkich powikłań w cukrzycy - wszystko zależy od konkretnego przypadku i zgłaszanych dolegliwości.

Badania, które diabetolog najpewniej zaleci:

Badania u diabetologa

Lekarz zleci pacjentowi wykonanie konsultacji okulistycznej z oceną dna oka oraz zaleci szkolenie dietetyczne. Regularne kontrole pozwolą uniknąć poważnych uszkodzeń wzroku na które osoby z cukrzycą są narażone i które prowadzić mogą do tzw. retinopatii cukrzycowej.

Na szkolenie dietetyczne dobrze jest przynieść ze sobą spis tego, co się codziennie spożywało i w jakich ilościach w ciągu ostatnich 1-2 tygodni – pomoże to dietetykowi ocenić prawidłowość dotychczasowego sposobu odżywiania i wskazać ewentualne błędy i sposoby ich wyeliminowania.

Jeśli chory nie będzie posiadał własnych wyników badania stężenia kreatyniny i aktywności AlAT w surowicy krwi to lekarz zleci te badania w celu oceny funkcji nerek i wątroby. Zlecić może też oznaczenie hemoglobiny gliowanej (HbA1c) w celu oceny tego, jakie było średnie stężenie cukru we krwi w czasie ostatnich 3 miesięcy.

Lekarz może zlecić badanie ogólne moczu lub wydalania albumin z moczem. W celu uzyskania prawidłowego wyniku badania należy zaopatrzyć się w odpowiedni pojemnik w aptece. Mocz należy pobrać rano po starannej toalecie okolic intymnych, które należy umyć mydłem, spłukać wodą i wytrzeć czystym ręcznikiem. Pierwszą porcję moczu oddajemy do toalety, ponieważ nie nadaje się ona do badania. Drugą porcję moczu oddajemy do pojemnika.

Lekarz zaleci termin kolejnej wizyty.

Na koniec wizyty można poprosić lekarza o zaświadczenie dla lekarza POZ o rozpoznaniu cukrzycy i zleconych lekach. Czasami diabetolog nie wystawi takiego zaświadczenia na pierwszej wizycie, ponieważ nie zawsze jeszcze wtedy wiadomo, jakie leki będą stosowane.

Przygotowanie
do wizyt kontrolnych
u diabetologa
A A A

Między wizytami u diabetologa pacjent powinien mierzyć stężenie cukru na glukometrze z częstością, którą zalecił lekarz. Jest to tzw. samokontrola glikemii.

Dobrze jest notować sobie zmierzone stężenia cukrów w notesie lub specjalnym dzienniczku, który można uzyskać w poradni diabetologicznej.

Pomiar cukru

Standardowo pomiarów dokonuje się na czczo i 2 godziny po głównych posiłkach.

Jeśli pacjent z cukrzycą jest leczony insuliną to pomiarów powinien dokonywać także przed głównymi posiłkami (przy stosowaniu intensywnej insulinoterapii, także przed snem).

Warto poza dzienniczkiem wziąć ze sobą do poradni diabetologicznej glukometr, tak by w razie potrzeby lekarz mógł sczytać dane do komputera, porównać je z notatkami pacjenta i wspólnie z nim przeanalizować.

Samodzielne pomiary stężenia cukru we krwi i ich notowanie są niezbędne lekarzowi do oceny czy zlecone leki na cukrzycę działają dobrze i czy potrzebna jest ich zmiana lub modyfikacja dawkowania, jeśli działają zbyt mocno lub za słabo.

Dodatkowo należy pamiętać, żeby przed wizytą kontrolną wykonać zlecone badania laboratoryjne. Jest to niezwykle ważne, ponieważ najczęściej badania te dotyczą oceny stanu nerek i wątroby, których prawidłowe funkcjonowanie jest niezbędne żeby można było stosować leki doustne.

Okresowo lekarz będzie zlecał oznaczenie HbA1c, żeby wiedzieć czy średnie stężenie cukrów mieści się w zalecanych granicach. Idąc do laboratorium w celu oznaczenia HbA1c, kreatyniny i AlAT nie trzeba być na czczo.

Przed wizytą kontrolną u diabetologa warto również zanotować wszystkie pytania, które pojawiły się od ostatniej wizyty oraz niepokojące objawy w cukrzycy, które chory u siebie zauważył.

Informacje ogólne o lekach
doustnych stosowanych 
w cukrzycy typu 2
A A A
Jak długo stosować leki na cukrzycę?

Jak długo powinno się stosować lek przeciwcukrzycowy?

Leki w cukrzycy typu 2 stosuje się przewlekle. Oznacza to, że w momencie kiedy rozpocznie się stosowanie leku i ustali jego odpowiednią dawkę to trzeba będzie pilnować tego, aby mieć wystarczającą ilość leku potrzebnego do następnej wizyty w Poradni Diabetologicznej.

Czasami termin wizyty w Poradni Diabetologicznej zostanie przesunięty. Zdarza się wówczas, że chorzy, szczególnie ci, którzy dopiero rozpoczęli leczenie cukrzycy, po skończeniu opakowania lub opakowań leków nie udają się do Lekarza Podstawowej Opieki Zdrowotnej (POZ) po kolejną receptę tylko czekają aż nadejdzie termin wizyty u diabetologa, bo wydaje im się, że leczenie tym lekiem się zakończyło. Nie należy tak postępować.

Trzeba pamiętać, że cukrzyca to nie grypa, która mija szybko, tylko choroba przewlekła, która wymaga przewlekłego stosowania leków i gdy zabraknie leku przeciwcukrzycowego to trzeba zgłosić się do swojego lekarza POZ po receptę.

Czy lekarz POZ wypisze mi receptę na lek przeciwcukrzycowy ze zniżką?

Lekarz POZ ma obowiązek przepisać choremu lek przeciwcukrzycowy zgodnie z obowiązującą refundacją, czyli tzw. zniżką, jeżeli przysługuje ona pacjentowi. Może się zdarzyć, że lekarz POZ będzie wymagał od chorego zaświadczenia od diabetologa o rodzaju cukrzycy i stosowanych lekach oraz paskach do glukometru, więc warto o takie zaświadczenie poprosić.

Czy będzie można kiedyś zaprzestać stosowania u mnie leków przeciwcukrzycowych?

Leki przeciwcukrzycowe stosuje się tak długo jak są skuteczne lub do momentu, w którym pojawiają się przeciwskazania do ich stosowania. Czasem leki te stosuje się do końca życia, ale zdarza się również, że można zmniejszyć ich dawkę. Przykładem jest sytuacja, gdy pacjent rozpoczynając leczenie był otyły i dużo schudł wtedy może okazać się, że można będzie zmniejszyć dawki leków przeciwcukrzycowych.

Czy od momentu rozpoznania cukrzycy trzeba od razu rozpoczynać leczenie tabletkami? Czy można spróbować leczenia samą dietą?

Postępowanie w cukrzycy

Kiedyś próbowano leczyć cukrzycę samą dietą, ale okazało się, że to takie postępowanie jest mało skuteczne, dlatego teraz zaleca się od samego początku leczenie dietą w połączeniu z lekami doustnymi.

Muszę stosować coraz większe dawki leków przeciwcukrzycowych, żeby mieć dobre cukry – czy doszło do „uodpornienia” na lek?

Uodpornienie na leki przeciwcukrzycowe

Nie można się „uodpornić” na lek przeciwcukrzycowy. To, że pacjent wymaga stosowania coraz większych dawek leku wynika z przebiegu samej choroby, która zwykle postępuje, czyli pogarsza się wyrównanie cukrzycy. W miarę upływu lat, żeby utrzymywać cukier we krwi w granicach normy, potrzeba coraz większych dawek doustnych leków przeciwcukrzycowych, trzeba dołączać kolejne leki a w efekcie może dojść do momentu, w którym niezbędna będzie insulina.

Które z doustnych leków przeciwcukrzycowych są najlepsze?

Nie ma lepszych i gorszych leków przeciwcukrzycowych, dlatego, że lek jest dobry wtedy, gdy działa skutecznie w przypadku konkretnego pacjenta, czyli obniża odpowiednio cukier we krwi. To, że jeden lek sprawdza się u jednego pacjenta z cukrzycą, wcale nie oznacza, że będzie działał tak samo dobrze u innego. Wyboru leku dokonuje lekarz dla konkretnego pacjenta, a takie postępowanie nazywa się indywidualizacją terapii.

Czy w Polsce są dostępne nowoczesne leki przeciwcukrzycowe?

Od kilku lat dostępne są w Polce najnowocześniejsze leki przeciwcukrzycowe stosowane w innych krajach świata. Mamy dwie grupy nowoczesnych leków przeciwcukrzycowych. Jedna z nich to leki inkretynowe, do których należą gliptyny podawane doustnie i analogi GLP-1, podawane tak jak insulina w zastrzykach, podskórnie. Druga grupa nowoczesnych leków to flozyny.

Co to są leki złożone stosowane w cukrzycy typu 2?

Leki złożone na cukrzycę

Przeciwcukrzycowe leki złożone składają się z dwóch leków w jednej tabletce. Stosowanie takiego leku powoduje, że w momencie, w którym do leczenia cukrzycy trzeba dołączyć kolejny lek, wówczas - nie trzeba zwiększać ilości tabletek. Jest to leczenie wygodne, ponieważ eliminuje np. możliwość zapominania o przyjęciu kolejnej tabletki.

Metformina

Skąd mam wiedzieć, czy biorę akurat metforminę?

Na opakowaniu każdego leku obok lub pod nazwą, którą zna pacjent, czyli nazwą handlową leku jest zawsze informacja o nazwie międzynarodowej leku, która jest pisana zwykle mniejszym drukiem i jest ona zawsze taka sama dla danego preparatu, niezależnie od nazwy handlowej.

Inaczej mówiąc: nazwy handlowe metforminy są różne, a nazwy międzynarodowe zawsze takie same. W przypadku metforminy nazwa międzynarodowa to: Metformini hydrochloridum (po łacinie) lub metforminy chlorowodorek (po polsku). Jeśli pacjent chce wiedzieć czy lek, który stosuje to metformina to właśnie w ten sposób powinien szukać informacji na opakowaniu.

Co oznacza oznaczenie SR lub XR?

Określenie SR (z ang. Slow Release) – powolne uwalnianie lub XR (z ang. Extended Release) – przedłużone uwalnianie oznacza, że lek działa dłużej niż zwykła postać leku (bez oznaczenia SR lub XR) co umożliwia stosowanie go raz na dobę.

Metformina – co to za lek?

Metformina to jeden z najczęściej stosowanych leków w cukrzycy typu 2 i lek, od którego najczęściej rozpoczyna się leczenie tego typu cukrzycy. Jest to lek stosowany już od ponad 60 lat, zatem bardzo dobrze przebadany, a dodatkowo ostatnio coraz częściej odkrywa się jego nowe właściwości. Okazuje się, że nie tylko zmniejsza on stężenie cukru we krwi, ale także wywiera korzystny wpływ na naczynia tętnicze, na cholesterol a nawet wykazuje efekt przeciwnowotworowy.

Jak działa metformina?

Głównym działaniem metforminy jest zmniejszanie oporności na insulinę. Można powiedzieć, że metformina pomaga działać insulinie i w ten sposób obniża cukier we krwi. W cukrzycy typu 2, szczególnie na początku choroby, chory ma jeszcze w organizmie własną insulinę (a czasami ma jej nawet więcej niż osoba bez cukrzycy), ale ona działa niewystarczająco. Działa słabo, bo organizm jest na nią oporny, czyli mało wrażliwy i nawet duża ilość insuliny nie jest w stanie przełamać tej oporności. Tu właśnie pomocna jest metformina. Po rozpoczęciu leczenia cukrzycy metforminą, własna insulina lub też insulina podawana w zastrzykach zaczyna stopniowo działać, czyli obniżać cukier we krwi dzięki temu, że zmniejsza się oporność organizmu na jej działanie.

Dodatkowo metformina zmniejsza wytwarzanie cukru w wątrobie, jak również zmniejsza jego wchłanianie w jelitach.

Stosuję metforminę, a lekarz dołączył mi insulinę – czy powinno się odstawić metforminę?

Nie trzeba odstawiać metforminy przy dołączeniu do leczenia insuliny, a nawet dobrze jest kontynuować jej stosowanie, gdyż metformina pomaga działać nie tylko własnej insulinie, ale też insulinie podawanej w zastrzykach. Warto więc kontynuować jej stosowanie, natomiast czasem potrzebne jest zmniejszenie dawki podawanej insuliny.

Czy można łączyć metforminę z innymi lekami przeciwcukrzycowymi?

Metformina może być stosowana łącznie ze wszystkimi dostępnymi doustnymi lekami przeciwcukrzycowymi i z insuliną.

Lekarz przepisał mi metforminę, ale ten lek nie działa – dlaczego?

Pełny efekt działania tego leku rozpoczyna się najczęściej po kilku tygodniach regularnego stosowania. Dlatego też efekt obniżenia cukru we krwi może nie być widoczny od pierwszego dnia stosowania leku – trzeba poczekać. Początkowo stosuje się zwykle małą dawkę leku, aby zminimalizować ryzyko wystąpienia objawów niepożądanych terapii i być może będzie ona musiała być zwiększana, żeby uzyskać zadowalające zmniejszenie cukru we krwi.

Dlaczego ja biorę lek trzy razy dziennie a sąsiadka tylko jedną tabletkę i ma dobre cukry?

Tak to już jest, że każdy chory na cukrzycę jest inny. U każdego chorego lek działa inaczej w zależności od tego, jak duża jest oporność na insulinę u danej osoby, jak dużo własnej insuliny jeszcze się wydziela i jak długo trwa choroba. Żadnej z tych rzeczy nie da się zmierzyć i dawkę leku lekarz dobiera indywidualnie dla konkretnego pacjenta – jest to tak zwana indywidualizacja terapii. Dlatego też jeden chory musi przyjmować lek 3 razy dziennie, żeby mieć dobre cukry a inny tylko raz.

Od rozpoczęcia leczenia metforminą mam biegunki, nudności, wzdęcia i taki „metaliczny” smak w ustach. Czy to znaczy, że lek mnie zatruł?

Dosyć częstym skutkiem ubocznym na początku leczenia metforminą są biegunki, nudności, wzdęcia, czasem też bóle brzucha czy metaliczny smak w ustach i to nie znaczy, że lek zatruł organizm. Są to skutki uboczne stosowania leku. Najczęściej objawy te mijają po kilku dniach. Jeśli nie miną, to dawkę leku najpewniej (po konsultacji z lekarzem) trzeba będzie zmniejszyć i wtedy skutki uboczne powinny ustąpić. Czasami jednak zdarza się tak, że skutki uboczne nie ustępują nawet przy małej dawce leku, wtedy oznacza to, że lek trzeba zamienić na inny gdyż mamy do czynienia z nietolerancją leku.

Dlaczego lekarz zaleca mi brać lek na cukrzycę w trakcie lub po posiłku?

Metformina powinna być przyjmowana w trakcie lub po posiłku w celu zmniejszenia ryzyka wystąpienia skutków ubocznych stosowania leku, czyli bólów brzucha, biegunek i nudności.

Lekarz zalecił mi zwiększyć dawkę metforminy czy mam się obawiać, że cukier zmniejszy się za bardzo?

Sama metformina nie doprowadzi do zbyt niskiego stężenia cukru we krwi, czyli lek nie powoduje niedocukrzeń. Trzeba jednak pamiętać, że metformina ułatwia działanie insulinie i zbyt małe stężenie cukru we krwi może wystąpić wtedy, gdy będzie stosowana z innym lekiem na cukrzycę np. z insuliną w zastrzykach lub pochodną sulfonylomocznika .

Czy są jakieś choroby, przy których metformina jest przeciwskazana?

Jest kilka chorób, w których metformina powinna być stosowana ostrożnie oraz takie, przy których nie wolno jej stosować. Jednak zawsze o dawce i możliwości stosowania leku decyduje lekarz w zależności od konkretnego pacjenta (indywidualizacja terapii).

Nie powinno się stosować metforminy w stanach ostrych, takich jak np. ostra niewydolność oddechowa (np. obrzęk płuc), ciężkie zakażenia czy ostra niewydolność serca.

Niewydolność nerek - metforminy nie można stosować u osób dializowanych, a u osób, które mają początkową niewydolność nerek - dawka powinna być zmniejszona w zależności od decyzji lekarza.

Niewydolność serca - metforminy nie powinno się stosować w zaawansowanej niewydolności serca lub dawka powinna być zmniejszona w zależności od decyzji lekarza.

Niewydolność wątroby - w przypadku znacznego podwyższenia prób wątrobowych nie powinno się stosować metforminy.

Dlaczego w przypadku niektórych chorób nie można stosować metforminy?

Metforminy nie powinno - stosować się w niewydolności nerek, wątroby czy ostrych stanach zagrożenia życia jak np. obrzęk płuc czy niewydolność serca, gdyż stwarzałoby to zagrożenie wystąpienia kwasicy mleczanowej, która jest stanem bardzo poważnym, mogącym prowadzić nawet do śmierci w przypadku niepodjęcia odpowiedniego leczenia.

Czy w czasie stosowania metforminy powinno się wykonywać jakieś badania laboratoryjne?

W czasie stosowania metforminy należy oznaczać okresowo stężenie kreatyniny w surowicy, które pokazuje jaka jest wydolność nerek oraz próby wątrobowe, czyli Aspat i Alat. Dobrze jest też raz w roku oznaczyć morfologię krwi gdyż metformina może zaburzać wchłanianie witaminy B12 i czasami może przyczyniać się do wystąpienia anemii. Szczególnie zagrożeni tym objawem niepożądanym leczenia metforminą są pacjenci po zabiegach chirurgii bariatrycznej – operacyjnym leczeniu otyłości.

Czy są sytuacje, w których powinno się przerwać stosowanie metforminy?

Zaleca się przerwę w stosowaniu metforminy na 24-48 godzin przed i po badaniach z użyciem jodowych środków kontrastowych podawanych dożylnie (koronarografia, tomografia komputerowa), zwłaszcza w przypadku obniżonej wydolności nerek oraz w trakcie ciężkich, ostrych schorzeń np. ciężkie infekcje lub operacje chirurgiczne, szczególnie gdy istnieje ryzyko odwodnienia. Odstawienie metforminy należy zawsze konsultować z lekarzem.

Pochodne sulfonylomocznika

Skąd mam wiedzieć, że biorę akurat pochodną sulfonylomocznika?

Pochodne sulfonylomocznika to nie jeden lek jak w przypadku metforminy, lecz grupa leków, z których każdy charakteryzuje się podobnym mechanizmem działania.

Obecnie w Polsce dostępne są cztery leki z tej grupy. Mimo, że zasada działania leków z tej grupy jest taka sama to mamy rożne leki, dlatego że jeden od drugiego nieznacznie się różni np. długością czasu obniżania cukru we krwi, czyli tzw. czasem działania.

Na opakowaniu każdego leku obok nazwy, którą zna pacjent, czyli nazwą handlową leku jest zawsze informacja o nazwie międzynarodowej leku, która jest pisana zwykle mniejszym drukiem i jest ona zawsze taka sama dla danego preparatu, niezależnie od nazwy handlowej leku nadanej przez jego producenta. Inaczej mówiąc: żeby wiedzieć, czy lek na cukrzycę należy do grupy pochodnych sulfonylomocznika na opakowaniu obok lub poniżej nazwy handlowej będzie umieszczona jedna z następujących nazw: gliklazyd (gliclazide) lub glikwidon (gliquidone) lub glimepiryd (glimepiryde) lub glipizyd (glipizide). Jeśli pacjent chce wiedzieć czy lek, który stosuje to pochodna sulfonylomocznika to właśnie w ten sposób powinien szukać informacji na opakowaniu.

Pochodna sulfonylomocznika – co to za lek i jak działa?

Gliklazyd, glikwidon, glimepiryd i glipizyd to pochodne sulfonylomocznika, obok metforminy jedne z najczęściej stosowanych leków na cukrzycę. Najczęściej dołącza się je do metforminy, ale mogą też być zalecane jako jedyny produkt. Są to leki stosowane w leczeniu od kilkudziesięciu lat, bardzo dobrze przebadane. Głównym działaniem pochodnych sulfonylomocznika jest pobudzanie wydzielania insuliny z trzustki i w ten sposób obniżanie stężenia cukru we krwi.

Co oznacza skrót MR?

Określenie MR (ang. Modified Release) oznacza tabletki o zmodyfikowanym uwalnianiu, które działają dłużej niż zwykłe tabletki.

Stosuję pochodną sulfonylomocznika, a lekarz dołączył mi metforminę – czy powinienem odstawić pochodną sulfonylomocznika?

Nie trzeba odstawiać pochodnej sulfonylomocznika, gdyż dołączona do leczenia metformina pomaga działać insulinie, która wydzieliła się pod wpływem działania pochodnej sulfonylomocznika. Mówiąc obrazowo, te dwa leki działają w jednym zespole: pochodna sulfonylomocznika pobudza wydzielanie insuliny, a metformina ułatwia jej działanie i razem obniżają cukier mocniej niż każdy z tych leków osobno.

Czy w leczeniu cukrzycy można łączyć pochodną sulfonylomocznika z insuliną?

Teoretycznie takie połączenie jest możliwe, ale najczęściej insulinę dołącza się wówczas, gdy leki pobudzające jej wydzielanie, czyli pochodne sulfonylomocznika już nie działają, a skoro nie działają, to nie ma sensu ich dalej stosować. Decyzja zależy od konkretnego przypadku - tzw. indywidualizacja terapii.

Lekarz przepisał mi pochodną sulfonylomocznika, ale ten lek nie działa – dlaczego?

Na pełny efekt działania tego leku trzeba zwykle poczekać kilka tygodni, w czasie których - być może wymagane będzie zwiększenie dawki leku. Jeśli okaże się, że przy maksymalnej dawce leku cukier we krwi nie obniża się, a dodatkowo stosuje się już inne leki na cukrzycę w maksymalnych dawkach (metforminę a także flozyny lub inkretyny), to najpewniej mamy do czynienia z wtórną nieskutecznością leków doustnych i trzeba rozpocząć leczenie insuliną.

Od początku leczenia pochodną sulfonylomocznika mam zbyt niskie cukry przed południem we wszystkie dni tygodnia oprócz weekendów – dlaczego?

Zdarza się, że osoby aktywne zawodowo, które żyją „w biegu”, w ciągu tygodnia wstają rano, zażywają lek na cukrzycę, ale nie zdążą zjeść śniadania przed wyjściem do pracy. Dlatego potem mogą mieć niedocukrzenie. Może się też zdarzyć, że zażyją lek i zjedzą śniadanie, ale w pracy pracują fizycznie i z tego powodu mogą mieć spadek stężenia cukru we krwi. W tracie leczenia pochodną sulfonylomocznika trzeba pamiętać o tym, żeby koniecznie zjeść posiłek, jeśli zażyło się lek.

Z kolei jeśli chory wie, że w pracy będzie wykonywał wysiłek fizyczny to, po uzgodnieniu tego ze swoim diabetologiem, może spróbować przyjmować tylko połowę dawki leku w takie dni. W weekend, gdy chory nie idzie do pracy i zje śniadanie, po którym nie będzie intensywnie pracował fizycznie najczęściej nie ma niedocukrzeń.

Czy jest jakaś ważna rzecz, o której powinno się pamiętać, jeśli stosuje się pochodną sulfonylomocznika?

W trakcie stosowania pochodnej sulfonylomocznika należy pamiętać o tym, że lek ten może powodować niedocukrzenia. Dlatego chory na cukrzycę powinien pamiętać, żeby zawsze po przyjęciu leku spożyć posiłek. Jeśli ma się w planach pominięcie posiłku, to nie należy przyjmować leku.

Dodatkowo trzeba pamiętać, że wysiłek fizyczny po przyjęciu leku może także spowodować wystąpienie niedocukrzenia, dlatego, że ruch podobnie jak metformina ułatwia działanie insuliny.

Jakie mogą być skutki uboczne stosowania pochodnej sulfonylomocznika?

Lek ten bardzo rzadko wywołuje skutki uboczne. Najczęstszym jest możliwość wystąpienia niedocukrzenia. Rzadko pojawiają się: wysypka i zaburzenia w wynikach morfologii krwi.

Czy to prawda, że po pochodnej sulfonylomocznika się tyje?

Trochę prawdy jest w twierdzeniu, że stosując pochodną sulfonylomocznika występuje ryzyko wzrostu masy ciała. Wynika to głównie z faktu, że lek ten pobudza wydzielanie insuliny, niezależnie od tego ile zje pacjent i czy w ogóle zje posiłek. Czasami insulina wydziela się w nadmiarze – i wtedy może sprzyjać tyciu.

Czy są jakieś choroby, które stanowią przeciwskazanie do stosowania leku?

Pochodnej sulfonylomocznika nie można stosować w zaawansowanej niewydolności nerek (wyjątkiem jest glikwidon) oraz w niewydolności wątroby.

Lekarz zalecił mi zwiększyć dawkę pochodnej sulfonylomocznika. Czy mam się obawiać, że cukier zmniejszy mi się za bardzo?

Pochodna sulfonylomocznika jest lekiem, który może powodować niedocukrzenia, dlatego po zwiększeniu dawki leku, trzeba mieć na uwadze możliwość wystąpienia zbyt niskiego stężenia cukru we krwi.

Akarboza

Akarboza, co to za lek i jak działa?

Działanie leku polega na hamowaniu wchłaniania cukru w jelitach i w ten sposób zmniejszaniu stężenia cukru we krwi.

Skąd mam wiedzieć, że stosuję akarbozę?

Na opakowaniu każdego leku obok lub pod nazwą, którą zna pacjent, czyli nazwą handlową leku jest zawsze informacja o nazwie międzynarodowej leku, która jest pisana zwykle mniejszym drukiem i jest zawsze taka sama dla danego preparatu niezależnie od nazwy handlowej.

Inaczej mówiąc obok lub pod nazwą handlową będzie umieszczony napis akarboza (Acarbosum). Jeśli pacjent chce wiedzieć czy lek, który stosuje to akarboza to właśnie w ten sposób powinien szukać informacji na opakowaniu.

Czy są jakieś choroby, które są przeciwskazaniem do stosowania akarbozy?

Akarboza jest przeciwskazana w zaawansowanej niewydolności nerek oraz wątroby, a także u osób z chorobami jelit.

Mam wzdęcia, biegunkę, nudności i bóle brzucha – czy to może być wina akarbozy?

Akarboza często powoduje opisane objawy uboczne stosowania leku, szczególnie gdy zbyt szybko zwiększano dawkę. W celu uniknięcia tych objawów należy zwiększać dawkę stopniowo, co 3 dni.

Czy w czasie stosowania akarbozy należy – obawiać się zbyt niskiego cukru we krwi?

Leczenie akarbozą, nie jest związane z podwyższonym ryzykiem hipoglikemii. Jednak stosowana łącznie z innymi lekami (np. pochodne sulfonylomocznika lub insulina) może przyczynić się do wystąpienia niedocukrzenia.

W czasie stosowania akarbozy wystąpiło niedocukrzenie i nie pomógł mi cukier stołowy – dlaczego?

Jeśli stosuje się akarbozę i wystąpi niedocukrzenie, to trzeba spożyć glukozę, dekstrozę lub laktozę (zawartą w mleku), ponieważ akarboza poprzez swoje działanie w jelitach hamujące rozpad cukrów i może uniemożliwiać wchłonięcie cukru stołowego z jelit do krwi i co się z tym wiąże, stężenie cukru we krwi się nie zwiększy.

Glitazony

Glitazony – co to za leki i jak działają?

Glitazony to stosunkowo nowe leki, które pomagają działać insulinie dzięki zmniejszeniu oporności na insulinę. Ich działanie wiąże się z niskim ryzykiem wystąpienia hipoglikemii.

Skąd mam wiedzieć czy biorę glitazon?

W Polsce dostępny jest tylko jeden glitazon, który nazywa się pioglitazon (Pioglitazone) i taką też nazwę można znaleźć na opakowaniu - jest to zarówno nazwa handlowa jak i międzynarodowa leku.

Odkąd stosuję pioglitazon mam lepsze wartości cholesterolu i ciśnienia tętniczego – czy to może być zasługa tego leku?

Pioglitazon, oprócz działania obniżającego stężenie cukru we krwi może także przyczyniać się do poprawy wartości cholesterolu we krwi. Pioglitazon wykazuje też działanie obniżające ciśnienie tętnicze.

Mój lekarz rodzinny mówi mi, że pioglitazon chroni nerki czy to prawda?

Chorzy na cukrzycę mają podwyższone ryzyko wystąpienia niewydolności nerek a pioglitazon wykazuje tzw. właściwości nefroprotekcyjne, czyli jego działanie przyczynia się do ochrony nerek przed szkodliwym działaniem cukrzycy.

Czy stosując pioglitazon mam się obawiać hipoglikemii?

Leczenie pioglitazonem nie jest związane z podwyższonym ryzykiem hipoglikemii. Trzeba jednak pamiętać, że jeśli lek ten jest stosowany w połączeniu z innymi lekami (np. pochodne sulfonylomocznika lub insulina), które zwiększają ryzyko hipoglikemii - może wystąpić hipoglikemia.

Sąsiadka ma wysokie cukry, ale puchną jej nogi i jest jej często duszno – czy mogłaby stosować pioglitazon?

Najpewniej sąsiadka choruje na niewydolność krążenia i nie powinna stosować pioglitazonu. Stosowanie pioglitazonu wiąże się z nieznacznie podwyższonym ryzykiem zatrzymywania wody w organizmie, a co za tym idzie występowaniem obrzęków, które mogą wynikać też z niewydolności krążenia.

Czy pioglitazon może być stosowany jako jedyny lek w cukrzycy?

Pioglitazon może być stosowany, jako jedyny lek przeciwcukrzycowy, szczególnie gdy nie można stosować metforminy.

Czy są jakieś choroby, które są przeciwskazaniem do stosowania pioglitazonu?

Pioglitazon nie powinien być stosowany w przypadku niewydolności krążenia, niewydolności wątroby i raka pęcherza moczowego, a także w przypadku krwiomoczu niewiadomego pochodzenia.

Czy pioglitazon można dołączyć do insuliny?

Pioglitazon można dołączać do insuliny. Dołączenie tego leku może przyczynić się do zmniejszenia oporności na insulinę, czyli jej łatwiejszego działania i poprawy wartości cukrów we krwi.

Leki inkretynowe

Leki inkretynowe – co to za leki i jak działają?

Leki inkretynowe to bardzo nowoczesne leki stosowane u chorych z cukrzycą typu 2. Działają przez pobudzanie wydzielania insuliny, ale w przeciwieństwie do pochodnych sulfonylomocznika nie powodują niedocukrzeń. Do niedocukrzeń nie dochodzi dlatego, że wydzielanie insuliny jest pobudzane tylko wtedy, gdy zostanie spożyty posiłek. Leki te działają w jelitach więc „widzą”, że chory coś zjadł i dopiero wtedy pobudzają trzustkę do wydzielania insuliny jeszcze zanim stężenie cukru we krwi zdąży wzrosnąć.

Leki inkretynowe to nie jeden lek, ale podobnie jak pochodne sulfonylomocznika grupa leków, z których każdy ma podobną zasadę działania.

Obecnie w Polsce dostępne są dwie grupy leków inkretynowych:
Gliptyny (inhibitory DPP-4)- podawane są doustnie
Analogi GLP-1 - podawane są tak jak insulina w zastrzykach, podskórnie.

Skąd mam wiedzieć czy biorę akurat gliptynę?

W Polsce mamy dostępne cztery leki stosowane w cukrzycy typu 2, będące gliptynami: linagliptyna, saksagliptyna, sitagliptyna i wildagliptyna.

Na opakowaniu każdego leku obok lub pod nazwą, którą zna pacjent, czyli nazwą handlową leku jest zawsze informacja o nazwie międzynarodowej leku, która jest pisana zwykle mniejszym drukiem i jest zawsze taka sama dla danego preparatu, niezależnie od nazwy handlowej. Inaczej mówiąc, żeby wiedzieć czy lek należy do gliptyn na opakowaniu obok lub poniżej nazwy handlowej będzie umieszczona jedna z czterech następujących nazw: linagliptyna (linagliptin), saksagliptyna (saxagliptin), sitagliptyna (sitagliptin), wildagliptyna (vildagliptin). Jeśli pacjent chce wiedzieć czy lek, który stosuje to gliptyna to właśnie w ten sposób powinien szukać informacji na opakowaniu.

Skąd mam wiedzieć czy biorę akurat analog GLP-1?

W Polsce mamy dostępne trzy leki z grupy analogów GLP-1: eksenatyd (exenatide), liraglutyd (liraglutide) i liksysenatyd (lixisenatide).

Na opakowaniu każdego leku obok lub pod nazwą, którą zna pacjent czyli nazwą handlową leku jest zawsze informacja o nazwie międzynarodowej leku, która jest pisana zwykle mniejszym drukiem i jest ona zawsze taka sama dla danego preparatu niezależnie od nazwy handlowej. Inaczej mówiąc: żeby wiedzieć, czy lek należy do analogów GLP-1 to na opakowaniu obok lub poniżej nazwy handlowej będzie umieszczona jedna z trzech następujących nazw: eksenatyd (exenatide), liraglutyd (liraglutide) lub liksysenatyd (lixisenatide). Jeśli chory na cukrzycę chce wiedzieć czy lek, który stosuje to analog GLP-1 to właśnie w ten sposób powinien szukać informacji na opakowaniu.

Po pochodnej sulfonylomocznika miałem często niedocukrzenia, lekarz zmienił mi lek na lek inkretynowy – czy mogę przestać obawiać się niedocukrzeń?

Leki inkretynowe nie powodują niedocukrzeń. Dlatego są preferowane u chorych, u których występuje duże ryzyko zbyt niskich stężeń cukru we krwi.

Znajoma mówiła, że dzięki lekom inkretynowym można schudnąć – czy to prawda?

Leki inkretynowe mogą sprzyjać chudnięciu. Po pierwsze mimo, że pobudzają wydzielanie insuliny, to nie wydzielają jej w nadmiarze a nadmiar insuliny sprzyja tyciu. Po drugie ich specjalistyczne działanie w jelitach i mózgu powoduje, że pomagają schudnąć choremu na cukrzycę, szczególnie te z grupy analogów GLP-1, gdyż gliptyny mają raczej obojętny (neutralny) wpływ na masę ciała.

Lekarz dołączył mi lek inkretynowy do metforminy – czy mam się obawiać niedocukrzeń?

Ani metformina, ani leki inkretynowe nie powodują niedocukrzeń. Takie połączenie leków jest bardzo korzystne. Dostępne są nawet preparaty złożone z gliptyny i metforminy w jednej tabletce. Stosowanie leku w jednej tabletce jest często wygodniejsze dla pacjenta z cukrzycą.

Czy lek inkretynowy mam brać przed czy po posiłku?

Lek inkretynowy można brać bez związku z posiłkiem – czyli przed, po lub między posiłkami, ale najlepiej jest przyjmować lek o tej samej porze dnia.

Czy lek inkretynowy można stosować w połączeniu z insuliną?

Leki inkretynowe mogą być stosowane łącznie z insuliną.

Czy są jakieś choroby, w których stosowanie gliptyn jest przeciwskazane?

Są dostępne cztery preparaty gliptyn, które różnią się nieznacznie między sobą. Niektóre z nich nie powinny być stosowane w pełnych dawkach w zaburzeniach czynności wątroby i nerek (wildagliptyna, saksagliptyna). Linagliptyna może być stosowana u chorych z zaawansowanymi zaburzeniami czynności nerek natomiast w przypadku chorób wątroby dane są ograniczone.

Jakie mogą być skutki uboczne po zastosowaniu gliptyn?

Skutki uboczne zależą od konkretnego leku: obserwowano bóle i zawroty głowy, nudności, zakażenia górnych dróg oddechowych.

Czy po rozpoczęciu leczenia cukrzycy analogiem GLP-1 mogę spodziewać się jakichś skutków ubocznych?

Po rozpoczęciu leczenia analogiem GLP-1 zdarzają się dosyć często nudności i wymioty, brak apetytu, bóle brzucha. Często występować mogą też na początku leczenia: ból głowy oraz zapalnie nosa i gardła, a także zapalenie oskrzeli. Najczęściej dolegliwości te ustępują w ciągu kilku dni lub tygodni stosowania leku.

Czy pacjenci z cukrzycą, z zaawansowaną niewydolnością nerek lub wątroby mogą stosować analogi GLP-1?

Niestety nie ma wystarczających badań przeprowadzonych w tych grupach chorych, dlatego nie zaleca się stosowania leku. Osoby z początkową niewydolnością nerek mogą stosować analogi GLP-1.

Czy może wystąpić jakiś poważny skutek uboczny stosowania analogu GLP-1?

Poważnym skutkiem ubocznym stosowania analogu GLP-1 jest podwyższone ryzyko wystąpienia ostrego zapalenia trzustki. Taki przypadek odnotowano jednak tylko u kilku pacjentów. Jeśli u chorego, który przyjmuje ten lek wystąpi nagły, silny ból zlokalizowany w nadbrzuszu, niezbędna będzie pilna wizyta u lekarza.

Czy mogę stosować analog GLP-1, jeśli moja matka chorowała na raka tarczycy a ja mam łagodne guzki tarczycy?

W badaniach klinicznych wykazano występowanie działań niepożądanych związanych z tarczycą. Dlatego w przypadku chorób tarczycy wśród krewnych pierwszego stopnia (ojciec lub matka), a także choroby tarczycy, bezpieczniej jest nie rozpoczynać leczenia analogiem GLP-1.

Flozyny

Flozyny – co to za leki i jak działają ?

Flozyny (gliflozyny, inhibitory SGLT-2), podobnie jak leki inkretynowe to bardzo nowoczesne preparaty. Flozyny powodują usuwanie nadmiaru obecnego we krwi cukru z moczem i w ten sposób obniżają stężenie cukru we krwi. Nie ma innych leków, które działałyby w podobny sposób, gdyż pozostałe dostępne leki przeciwcukrzycowe albo pobudzają wydzielanie insuliny albo wspomagają jej działanie.

Skąd mam wiedzieć czy biorę akurat flozynę?

Na opakowaniu każdego leku obok lub pod nazwą, którą zna pacjent, czyli nazwą handlową leku jest zawsze informacja o nazwie międzynarodowej leku, która jest pisana zwykle mniejszym drukiem i jest ona zawsze taka sama dla danego preparatu niezależnie od nazwy handlowej.

Inaczej mówiąc: żeby wiedzieć, czy lek należy do flozyn na opakowaniu obok lub poniżej nazwy handlowej będzie umieszczona jedna z dwóch następujących nazw: dapagliflozyna lub kanagliflozyna. Jeśli pacjent chce wiedzieć czy lek, który stosuje to flozyna to właśnie w ten sposób powinien szukać informacji na opakowaniu.

Czy flozynę mam brać przed czy po posiłku?

Dapagliflozynę można zażywać bez związku z posiłkiem, czyli przed, po lub między posiłkami, ale najlepiej jest przyjmować lek o tej samej porze dnia. Kanagliflozynę również można zażywać w trakcie jak i między posiłkami, ale zaleca się jej przyjmowanie przed pierwszym posiłkiem dnia.

Odkąd stosuję flozynę – obniżyło mi się ciśnienie tętnicze – czy to może być wpływ tego leku?

Flozyny mogą przyczyniać się do redukcji ciśnienia tętniczego, co jest bardzo korzystnym działaniem w przypadku chorych z nadciśnieniem tętniczym. Po rozpoczęciu leczenia flozyną należy mierzyć regularnie ciśnienie tętnicze, bo może się okazać, że będzie szansa na zmniejszenie ilości leków przeciwnadciśnieniowych.

Jaki wpływ na bilans energetyczny organizmu ma usuwanie cukru z moczem w przypadku stosowani flozyn?

Dzięki stosowaniu flozyn nadmiar cukru we krwi wydalany jest z moczem - od 70 do 120 g cukru na dobę, co odpowiada 14 – 24 łyżkom cukru. Jak wiadomo 1 gram cukru to 4 kilokalorie), zatem w następstwie wydalania cukru z moczem następuje utrata około 480 kilokalorii na dobę.

W badaniu moczu stwierdzono u mnie obecność cukru. Lekarz POZ martwi się, że mam źle wyrównaną cukrzycę a ja właśnie mam dobre cukry – czy mam podstawy do obaw?

W opisanej sytuacji- nie ma obaw a lekarzowi POZ trzeba powiedzieć, że diabetolog zlecił flozynę. W czasie leczenia flozyną obecność cukru w moczu to znak, że lek działa, bo właśnie z moczem jest usuwany nadmiar cukru we krwi i jeśli cukry mierzone we krwi glukometrem są dobre to nie ma podstaw do obaw. Jeśli jednak cukier jest obecny - w moczu, a cukier we krwi jest bardzo wysoki to znaczy, że leczenie nie jest wystarczające i trzeba zgłosić się do diabetologa.

Zawsze miałam nawracające infekcje grzybicze pochwy, a od czasu kiedy stosuję flozynę zdarzają się coraz częściej – czy to może być wina tego leku?

Niestety u kobiet, które miały tendencję do zakażeń grzybiczych zastosowanie flozyny może wiązać się z wystąpieniem zakażeń grzybiczych pochwy. Podobnie jest z infekcjami dróg moczowych. Dzięki szczególnemu dbaniu o higienę okolic intymnych i noszeniu luźnej bielizny można w pewnym stopniu zapobiec występowaniu tych dolegliwości.

Czy w trakcie stosowania flozyny mam obawiać się zbyt niskich cukrów we krwi?

Stosowanie flozyny wiąże się z bardzo małym ryzykiem wystąpienia niedocukrzeń. Ryzyko to może się zwiększyć, gdy flozyny stosuje się jednocześnie z innymi lekami (np. pochodnymi sulfonylomocznika lub insuliną).

Czy są jakieś choroby, które są przeciwskazaniem do stosowania flozyn?

Nie powinno się stosować flozyn w zaawansowanej niewydolności nerek. Trzeba zachować ostrożność w stosowaniu leku u osób z niewydolnością krążenia i w starszym wieku.

Na wakacjach w Egipcie często występowały u mnie zawroty głowy i mroczki przed oczami, szczególnie po podniesieniu się z pozycji siedzącej czy to może być wina stosowanej przez mnie flozyny?

Stosując flozynę trzeba pamiętać, że lek wywiera działanie odwadniające i w upały należy spożywać dodatkową porcję płynów np. szklankę więcej niż zwykle, gdyż opisywane objawy mogą być spowodowane nadmiernym odwodnieniem organizmu.

Słowniczek,
czyli łatwo
o trudnych terminach
A A A
A

AlAT

patrz „Próby wątrobowe”.

AspAT

patrz „Próby wątrobowe”.

B

BMI

patrz „Wskaźnik masy ciała”.

c

Cukier stołowy

To sacharoza, która jest dwucukrem, czyli składa się z dwóch cukrów: glukozy i fruktozy. Powstaje z buraków cukrowych lub trzciny cukrowej.

Cukier „na czczo”

To stan, który oznacza, że od ostatnio spożytego posiłku (w tym wypicia słodkich płynów) minęło co najmniej 8 godzin.

Cukier „po posiłku”

Stężenie cukru we krwi po 2 godzinach po posiłku.

Cukromocz

Cukromocz jako objaw źle wyrównanej cukrzycy oraz cukromocz jako objaw działania leku z grupy flozyn.

To obecność glukozy (cukru) w moczu. Występuje w moczu w przypadku źle kontrolowanej cukrzycy, gdy cukry we krwi są wysokie i przekraczają tzw. próg nerkowy dla glukozy. Próg nerkowy oznacza wartość cukru we krwi powyżej, której cukier przedostaje się do moczu (wynosi około 180 mg/dl). Inaczej mówiąc, jeśli cukier we krwi przekroczy wartość 180 mg/dl to przedostanie się do moczu.

Cukier w moczu może być także obecny w przypadku prawidłowych wartości cukru we krwi, jak ma to miejsce w przypadku leczenia flozynami stosowanymi w leczeniu cukrzycy typu 2, gdyż jego obecność w moczu wynika z mechanizmu działania leku. U osób zdrowych jak i chorych pewna część cukru wchłoniętego z pokarmami przedostaje się do nerek, a nerki kierują ten cukier z powrotem do organizmu dopóki cukier we krwi nie przekroczy 180 mg/dl, gdyż to już jest wartość zbyt duża dla nerek i cukier trafia do moczu.

Flozyny działają właśnie w nerkach. Umożliwiają usunięcie ok. 70-120 gram cukru na dobę. Jednocześnie wraz z wydalonym z moczem cukrem organizm traci pewną ilość energii (1 g cukru = 4 kcal czyli np. 100 gram cukru odpowiada 400 kcal energii).

Cukrzyca typu 2

Choroba, którą rozpoznaje się na podstawie zbyt wysokiego cukru we krwi. Do zbyt wysokiego stężenia cukru we krwi dochodzi dlatego, że jest za mało insuliny i/lub dlatego, że obecna insulina słabo działa z powodu oporności organizmu na jej działanie. Cukrzyca typu 2 długo potrafi nie dawać o sobie znać, dlatego ważne jest oznaczanie stężenia cukru we krwi na czczo jeden raz na 3 lata jako badanie przesiewowe u wszystkich osób powyżej 45 roku życia.

Są osoby, które mają większe ryzyko zachorowania na cukrzycę, należą do nich:

- osoby z nadwagą lub otyłością,
- osoby, które mają chorego na cukrzycę w rodzinie (rodzice lub rodzeństwo),
- osoby mało aktywne fizycznie,
- osoby u których występuje stan przedcukrzycowy,
- kobiety, które przebyły cukrzycę ciążową, urodziły dziecko o masie ciała > 4 kg lub rozpoznano u nich zespół policystycznych jajników,
- osoby z nadciśnieniem tętniczym,
- osoby z podwyższonym stężeniem cholesterolu,
- osoby chorujące na serce.

U tych wszystkich osób badanie przesiewowe w kierunku cukrzycy należy wykonywać co roku, niezależnie od wieku.

Cukrzycę rozpoznaje się w trzech sytuacjach:

- gdy dwa razy (w dwóch różnych dniach) stwierdzi się stężenie glukozy na czczo wynoszące 126 mg/dl lub więcej,
- gdy stężenie glukozy zmierzone przypadkiem (niezależnie od pory ostatnio spożytego posiłku) będzie wynosiło 200 mg/dl lub więcej i będą temu towarzyszyły typowe objawy cukrzycy,
- gdy w krzywej cukrowej po 2 godzinach od wypicia 75 gramów glukozy stężenie glukozy będzie wynosiło 200 mg/dl lub więcej.

Uwaga 1. Wszystkie powyższe wartości stężenia glukozy dotyczą pomiaru w osoczu krwi żylnej (wynik z laboratorium, a nie z glukometru).

Uwaga 2. Cukrzyca jest chorobą przewlekłą, oznacza to, że będzie towarzyszyła osobie chorującej do końca życia. Nie da się z niej wyleczyć, ale można ją kontrolować na tyle, by cukry uzyskiwane w samokontroli były zbliżone do tych u osób bez cukrzycy.

d

Dieta

sposób odżywiania.

Działanie nefroprotekcyjne leku

To działanie chroniące nerki przed szkodliwym wpływem cukrzycy.

g

Glikemia

To stężenie glukozy we krwi, czyli potocznie stężenie cukru we krwi.

Glukometr

Urządzenie służące do pomiaru cukru we krwi.

Glukoza

Cukier, który jest zawarty we krwi i jest głównym źródłem energii dla organizmu.

H

Hemoglobina glikowana (HbA1c)

To wynik badania krwi, który pozwala oszacować jakie było „średnie stężenie cukru” we krwi w ciągu ostatnich 3 miesięcy przed wykonaniem badania. Trzeba wiedzieć, że hemoglobina glikowana to nie to samo co hemoglobina oznaczana w morfologii krwi, czyli w badaniu informującym o ewentualnej anemii (niektórzy pacjenci mylą te dwie hemoglobiny). Wartość hemoglobiny glikowanej zależy od ilości cukru, który zgromadził się w czerwonym ciałku krwi w ciągu 3 miesięcy (bo tyle żyje takie czerwone ciałko krwi - erytrocyt) i stanowi ona tylko odsetek tej całkowitej hemoglobiny. Wartości hemoglobiny glikowanej ( HbA1c), do których należy dążyć ustala lekarz indywidualnie dla pacjenta. Zalecenia ogólne mówią, że powinno się dążyć do wartości HbA1c mniejszej lub równej 7%.

W przypadku krótko trwającej cukrzycy typu 2 (do 6-7 lat od rozpoznania) zaleca się wartości mniejsze lub równe 6,5% a w przypadku osób powyżej 70 roku życia, z długotrwającą cukrzycą (powyżej 20 lat), po przebytym zawale serca i/lub udarze mózgu mniejszą lub równą 8%.

HbA1c = 6,5% odpowiada średniemu stężeniu cukru we krwi wynoszącemu 140 mg/dl (7,8 mmol/l).

HbA1c = 7% odpowiada średniemu stężeniu cukru we krwi wynoszącemu 154 mg/dl (8,6 mmol/l) HbA1c =8 % odpowiada średniemu stężeniu cukru we krwi, wynoszącemu 183 mg% (10,2 mmol/l).

Hiperglikemia

To zbyt wysokie stężenie glukozy we krwi. Wartości cukru we krwi, które powinien uzyskiwać chory są ustalane przez diabetologa indywidualnie. Ogólnie można powiedzieć, że zbyt duży cukier we krwi oznacza wartość przekraczającą 140 mg/dl po 2 godzinach od posiłku.

Hipoglikemia

Patrz „Niedocukrzenie”.

i

Indywidualizacja terapii

To leczenie cukrzycy indywidualnie dobrane dla każdego pacjenta, dostosowane m.in. do wieku, czasu trwania choroby, obecności powikłań choroby i schorzeń towarzyszących a także preferencji samego pacjenta.

Insulina

To hormon produkowany przez trzustkę, który obniża stężenie cukru we krwi.

Insulinę można przedstawić jako „klucz”, który otwiera w komórkach organizmu „drzwi” dla glukozy i z jednej strony, powoduje to że mają one „paliwo” potrzebne do życia, a z drugiej - że cukier „znika” z krwi, czyli obniża się tam jego stężenie.

Insulina w zastrzykach

Insulina wyprodukowana metodą inżynierii genetycznej, którą można podać choremu przy zastosowaniu specjalnych wstrzykiwaczy (penów) do insuliny lub osobistych pomp insulinowych.

Insulinooporność

j

Jodowe środki kontrastowe

Preparaty, które podawane są dożylnie w trakcie badania rentgenowskiego, badania naczyniowego lub tomografii komputerowej w celu lepszego uwidocznienia badanego narządu.

k

Kilokalorie (kcal)

To określenie ilości energii, którą przyswaja organizm po spożyciu określonego produktu.

Krwiomocz

Obecność krwi w moczu.

Krzywa cukrowa

To badanie służące do wykrycia cukrzycy i polegające na wypiciu na czczo, w ciągu maksymalnie 5 minut 75 gramów glukozy rozpuszczonej w szklance wody.

Przygotowanie do badania:

Pacjent przez kilka dni powinien odżywiać się tak jak dotychczas, bez żadnych ograniczeń i co ważne pacjent powinien być po przespanej nocy.

Przed badaniem NIE należy spożywać porannych leków (tych stosowanych z powodu innych chorób niż cukrzyca). Leki te należy zabrać ze sobą do laboratorium i zażyć po wykonanych badaniach.

Uważa się, że powinno się wypić glukozę w ciągu maksymalnie 5 minut, bo dłuższe picie może zafałszować wynik badania. Stężenie glukozy we krwi oznaczane jest przed wypiciem glukozy i 2 godziny po jej wypiciu. W czasie dwóch godzin badania należy pozostawać w spoczynku w miejscu, w którym była pobierana krew dlatego, że jeśli pacjent będzie chodził to „spali” cukier i badanie będzie niewiarygodne.

Kwasica mleczanowa

To ostre powikłanie cukrzycy, stan zagrożenia życia będący wynikiem nadmiernego gromadzenia kwasu mlekowego we krwi (produktu pochodzącego ze spalania glukozy w warunkach niedostatecznej ilości tlenu).

l

Leki przeciwnadciśnieniowe

Leki, które obniżają ciśnienie tętnicze krwi.

m

Morfologia krwi

To badanie laboratoryjne krwi pokazujące liczbę białych i czerwonych ciałek krwi, hemoglobiny i płytek krwi.

n

Nazwa handlowa leku

To nazwa leku, która jest zastrzeżona dla danej firmy farmaceutycznej, będącej jego producentem.

Nazwa międzynarodowa leku

To nazwa leku, która jest taka sama niezależnie od tego, jaka firma wyprodukowała lek i informuje o składzie chemicznym leku.

Niedocukrzenie

To zbyt niskie stężenie cukru we krwi. O hipoglikemii mówi się wówczas, jeśli stężenie cukru we krwi jest mniejsze niż 70 mg/dl. Objawy hipoglikemii mogą się też pojawić przy wyższych wartościach cukru we krwi np. powyżej 100 mg/dl wtedy, gdy dochodzi do gwałtownego obniżenia stężenia cukru lub gdy organizm pacjenta „przyzwyczaił się” do wyższych od normy wartości cukru.

Objawy hipoglikemii mogą być bardzo różne. Czasami chory po prostu zaczyna czuć się inaczej i wie, że stężenie cukru we krwi spada. Niemniej jednak typowymi objawami hipoglikemii są: drżenie rąk, kołatanie serca, głód, niepokój, wzmożona potliwość, zaburzenia widzenia czy koncentracji.

Nietolerancja leku

To brak możliwości stosowania leku z powodu występujących objawów ubocznych.

Niewydolność nerek (początkowa, zaawansowana)

To upośledzenie prawidłowej pracy nerek, która polega na oczyszczeniu krwi z substancji toksycznych produkowanych w organizmie w czasie różnych procesów komórkowych. Początkowe stadium oznacza, że ta prawidłowa praca nerek jest upośledzona tylko trochę i nie wpływa istotnie na stan ogólny chorego. Zaawansowana niewydolność nerek to stan, w którym nerki prawie wcale nie oczyszczają krwi z substancji szkodliwych i taki chory po pewnym czasie będzie najpewniej wymagał leczenia przy zastosowaniu dializ.

Niewydolność serca

To schorzenie kardiologiczne charakteryzujące się tym, że serce chorego pracuje mniej wydajnie.

o

Objawy cukrzycy

To objawy cukrzycy wynikające ze zbyt dużego stężenia cukru we krwi:

  • duże pragnienie,
  • częstsze oddawanie moczu,
  • zmęczenie, senność, osłabienie
  • chudnięcie,
  • pojawienie się zmian ropnych na skórze oraz stanów zapalnych narządów moczowo-płciowych,
  • zaburzenia widzenia (gorsza ostrość wzroku).

Odwodnienie

Niedobór płynów w organizmie.

Oporność na insulinę (insulinooporność)

Oporność na insulinę objawia się tym, że organizm osoby chorej na cukrzyce typu 2 „nie pozwala” insulinie obniżać cukru we krwi (organizm jest oporny na działanie insuliny), przez co stężenie cukru we krwi rośnie i staje się zbyt wysokie.

p

Powikłania cukrzycy

To schorzenia wynikające z przewlekle podwyższonego stężenia cukru we krwi dotyczące małych bądź dużych naczyń tętniczych.

Powikłania dotyczące małych naczyń tętniczych to zmiany na dnie oka (retinopatia cukrzycowa), nerek (nefropatia cukrzycowa) oraz w strukturze nerwów (neuropatia), a zmiany dotyczące dużych naczyń tętniczych związane są z szybszym powstawaniem miażdżycy i obejmują chorobę wieńcową, chorobę niedokrwienną tętnic kończyn dolnych i zmiany miażdżycowe w tętnicach szyjnych, prowadzące m.in. do udaru mózgu. Powikłaniem cukrzycy jest też „stopa cukrzycowa” (zespół stopy cukrzycowej), czyli obecność niegojącego się owrzodzenia lub zmian kostno-stawowych.

Próby wątrobowe

Są jednym z kilku parametrów, które określają prawidłową pracę wątroby. Należą do nich AspAT i AlaAT a przekroczenie górnej wartości normy 3-krotnie zwykle stanowi przeciwskazanie do stosowania niektórych leków, szczególnie tych, które są rozkładane w wątrobie.

s

Samokontrola glikemii

To pomiary stężenia cukru we krwi (najczęściej z palca) dokonywane samodzielnie przez chorego w domu przy użyciu glukometru.

Skutki uboczne leku

To niepożądane objawy, które mogą wystąpić w następstwie stosowania leku na cukrzycę. W sytuacji podejrzenia wystąpienia takiego skutku ubocznego należy przekazać informację diabetologowi, a w przypadku gdy objawy są nasilone i bardzo niepokojące, zgłosić się od razu do lekarza (pogotowie ratunkowe, ośrodki całodziennej pomocy doraźnej przy POZ).

Stan przedcukrzycowy

Charakteryzuje się tym, że oznaczony cukier we krwi jest powyżej normy stwierdzanej u osób zdrowych, ale nie spełnia jeszcze kryterium rozpoznania cukrzycy. Osoby ze stanem przedcukrzycowym mają bardzo duże ryzyko rozwoju cukrzycy w przyszłości. Żeby uniknąć rozwoju cukrzycy niezbędna jest zmiana stylu życia polegająca na prawidłowym sposobie odżywiania się oraz wykonywaniu wysiłku fizycznego dostosowanego do danego pacjenta.

Stan przedcukrzycowy rozpoznaje się w następujących przypadkach:

1. Gdy stężenie glukozy na czczo mieści się w przedziale wartości 100- 125 mg/dl.

2. Gdy w 2 godzinie po wypiciu 75g glukozy stężenie glukozy będzie mieściło się w przedziale 140-199 mg/dl.

Stopa cukrzycowa

w

Wskaźnik masy ciała (BMI = Waga (w kilogramach)/wzrost (w metrach do kwadratu))

Parametr, który oblicza się dzieląc masę ciała danej osoby w kilogramach przez jej wzrost wyrażony w metrach do kwadratu.

BMI osoby o masie ciała 70 kg i wzroście 1,78 m wynosi:
70 kg / 1,78 m2 = 22,2 kg/m2

Prawidłowe BMI: > 18,5 i < 25 kg/m2
Nadwaga: ≥ 25 i < 30 kg/m2
Otyłość: ≥ 30 kg/m2

Wtórna nieskuteczność leków doustnych

To taki etap leczenia cukrzycy w którym okazuje się, że doustne leki przeciwcukrzycowe już nie wystarczają do obniżenia stężenia cukru we krwi i trzeba rozpocząć leczenie insuliną. Leki doustne w cukrzycy typu 2 przestają działać po pewnym czasie dlatego, że charakter choroby jest postępujący. Dlatego tak ważne jest prowadzenie samokontroli glikemii i regularne wizyty u diabetologa, ponieważ wtedy można w odpowiednim momencie rozpocząć leczenie insuliną.

z

Zespół policystycznych jajników

Zaburzenie hormonalne u kobiet w wieku rozrodczym związane z opornością na insulinę i otyłością. Ze względu na zaburzoną gospodarkę cukrową może prowadzić do rozwoju cukrzycy typu 2 lub cukrzycy w ciąży. U pacjentek zalecane jest wykonywanie 1 raz w roku oznaczenia poziomu cukru we krwi, a w przypadku poziomów nieprawidłowych wykonania krzywej cukrowej.

Zespół stopy cukrzycowej

Jedno z powikłań źle kontrolowanej cukrzycy związane z zaburzeniami ukrwienia i unerwienia stopy. W skrajnych przypadkach może prowadzić do deformacji i martwicy stopy co może prowadzić do konieczności amputacji stopy.

Potrzebujesz porady
lekarza specjalisty?

Skorzystaj z wyszukiwarki, która pomoże znaleźć placówki w Twojej okolicy.

Ta strona przeznaczona jest dla odbiorców z Polski. Strona opublikowana przez firmę Janssen-Cilag Polska Sp.z o.o. ul. Iłżecka 24, 02-135 Warszawa, która odpowiada za zamieszczone treści. © Janssen-Cilag Polska Sp. z o.o. 2015. Ostatnia aktualizacja: 1 Października 2015
Strona została opublikowana przez firmę janssen
Patron merytoryczny: Polskie Towarzystwo Diabetologiczne